Home / Học tập / Ngữ văn lớp 12 / Phân tích hình tượng cây xà nu trong truyện ngắn Rừng xà nu đạt điểm cao

Phân tích hình tượng cây xà nu trong truyện ngắn Rừng xà nu đạt điểm cao

Đề bài: Phân tích hình tượng cây xà nu trong truyện ngắn Rừng xà nu

Bài làm

Là nhà văn gắn liền với Tây Nguyên trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp và Đế quốc Mĩ, Nguyễn Trung Thành đã để lại cho nền văn học kháng chiến Việt Nam nhiều tác phẩm hay, có giá trị cả về nội dung và nghệ thuật viết về cuộc sống lao động và chiến đấu của những người con Tây Nguyên anh hùng. Trong số đó, truyện ngắn Rừng xà nu có lẽ là tác phẩm nổi bật nhất của ông. Truyện kể về nhân vật chính là Tnú và cuộc nổi dậy của người dân làng Xô Man, tuy nhiên, xuyên suốt tác phẩm, ta lại luôn bắt gặp hình tượng cây xà nu hiện hữu trong từng ý văn, góp phần thể hiện thành công chủ đề của truyện ngắn.

Giữa năm 1965, khi Đế quốc Mĩ ồ ạt đưa quân vào miền Nam, cuộc kháng chiến dần đạt tới đỉnh điểm của sự khốc liệt và gian khổ, Nguyễn Trung Thành đã viết nên truyện ngắn Rừng xà nu với mong muốn thể hiện hào khí dân tộc của cộng đồng người Tây Nguyên, với sức mạnh về cả thể chất và tư tưởng: Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo. Tác phẩm được rút từ tập truyện và kí “Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc” (1969). Đúng như nhan đề của truyện ngắn, “rừng xà nu” hay “cây xà nu” là hình tượng nghệ thuật trung tâm, xuyên suốt, đóng vai trò quyết định tạo nên thành công của tác phẩm bên cạnh hình tượng nhân vật Tnú. Có thể dễ dàng nhận thấy, hình ảnh “rừng xà nu” xuất hiện ở cả đầu và cuối câu chuyện: “những rừng xà nu nối tiếp chạy đến chân trời”. Sự lặp lại này đã tạo cho tác phẩm kết cấu vòng tròn, để lại trong bạn đọc một sự ám ảnh nghệ thuật dai dẳng, khiến tác phẩm tràn ngập không khí Tây Nguyên. Dù là mở đầu, kết thúc hay trong suốt tác phẩm, rừng xà nu và cây xà nu vẫn luôn hiện lên trong một màu xanh bát ngát. Đây là dụng ý nghệ thuật của tác giả, mà có lẽ cũng chính là hình ảnh thực Nguyễn Trung Thành nhìn thấy được từ thực tế. Chính sắc xanh ngát đó đã minh chứng sức sống mãnh liệt, sinh sôi nảy nở của mảnh đất Tây Nguyên anh hùng dẫu cho bom đạn có hàng ngày tàn phá, hủy diệt. Trong toàn bộ thiên truyện, không dưới hai mươi lần tác giả nhắc tới xà nu từ những góc độ khác nhau, đó là cây xà nu hiện về trong kí ức hay cũng chính là loài cây thân thuộc gắn bó chặt chẽ với đời sống của người dân Tây Nguyên. Khi là rừng xà nu, đồi xà nu, cây xà nu; lúc là thân xà nu, cành xà nu, lá xà nu, vỏ xà nu; có khi lại là nhựa xà nu, là lửa, là khói xà nu. Miêu tả về một loài cây nhiều như thế nhưng không phải từ góc độ sinh vật học, xà nu hiện lên dưới ngòi bút của Nguyễn Trung Thành mang đầy cảm xúc, là người bạn gắn bó với con người đồng thời cũng chính là biểu tượng của người dân Tây Nguyên với nhiều phẩm chất đáng quý. Việc lấy cây, lấy hoa làm biểu tượng cho con người trong văn học không phải là hiếm. Nguyễn Trãi khi xưa cũng đã từng lấy hình ảnh cây tùng đại diện cho người quân tử ngay thẳng, Thép Mới chọn cây tre làm biểu tượng cho người Việt Nam… Nguyễn Trung Thành chọn hình ảnh cây xà nu làm biểu tượng cho sức sống của người dân Tây Nguyên đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống Đế quốc Mĩ. Tuy nhiên, chọn cây để trở thành biểu tượng cho con người cũng không phải là việc đơn giản. Để cây có thể biểu trưng cho con người thì giữa cây và người phải có sự tương đồng, gắn bó. Cây xà nu hợp với vùng đất đỏ ba-dan của Tây Nguyên. Xà nu dáng thẳng, gỗ và nhựa thơm, tán lá xanh rờn, cội rễ ăn sau vào lòng đất đá. Xà nu là loài cây có sức sống mãnh liệt vô cùng, lại gắn bó với người dân Tây Nguyên từ ngàn đời, xuất hiện trong mỗi hoạt động sinh hoạt đời thường của người Tây Nguyên. Đó là tấm bảng nữa xông bằng khói xà nu đen kịt mà Tnú và Mai học chữ, là ngọn đuốc xà nu đã theo bao bước chân đi về của người dân làng Xô Man vào rừng nuôi cán bộ, là lửa xà nu cháy trong bếp lửa mỗi nhà. Vào cái đêm cả làng Xô Man nổi dậy ấy, đống lửa xà nu lớn giữa nhà đã soi rõ xác mười tên lính Ngụy nằm ngổn ngang như sự khẳng định sức mạnh của chính nghĩa, của những người con Tây Nguyên kiên cường, bất khuất. Vào cái đêm cả làng Xô Man nổi dậy ấy, ngọn lửa xà nu đã đốt nóng không khí, chứng kiến lời thề bằng máu đầy kiên quyết của cụ Mết, của cả làng: “Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo!”

Xem thêm:  Những năm gần đây, số lượng các bạn trẻ Việt Nam đi du học nước ngoài gia tăng một cách đáng kể. Suy nghĩ của anh (chị) về vấn đề này.

Từ tất cả những sự gắn bó ấy, ta có thể khẳng định, cây xà nu là biểu tượng cho người dân Tây Nguyên, trước hết là biểu tượng của những đau thương, mất mát mà chiến tranh mang đến. “Làng ở trong tầm đại bác của đồn giặc”- câu văn trần thuật diễn tả sự nguy hiểm của cuộc sống luôn bị cái chết rình rập được nhà văn dùng để mở đầu truyện ngắn, nghe thật nhẹ nhàng, như một sự thật đã được người ta công nhận từ lâu. Hầu hết đạn đại bác đều rơi vào ngọn đồi xà nu, cả rừng xà nu hàng vạn cây không có cây nào không bị thương: “Có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão”. Đau thương là thế nhưng từ lâu, người dân Tây Nguyên từ già đến trẻ, thanh niên, phụ nữ,… đều phải chịu những cảnh xót xa đẫm máu như rừng xà nu đứng chịu bom đạn ấy. Bà Nhan bị chặt đầu, anh Xút bị treo cổ, mẹ con Mai bị giặc dùng gậy sắt đánh cho đến chết, đôi bàn tay của Tnú bị đốt cháy,… Khắp núi rừng đâu đâu cũng đều là dấu tích tội ác của kẻ thù. Chúng đi như những con beo, con hổ, mang theo những lưỡi lê dính máu, chúng cười sằng sặc, giần giật như những con quỷ khát máu người. Một không khí khủng bố bao trùm lên khắp núi rừng!

phan tich hinh tuong cay xa nu trong truyen ngan rung xa nu - Phân tích hình tượng cây xà nu trong truyện ngắn Rừng xà nu đạt điểm cao

Phân tích hình tượng cây xà nu

Nhưng, vượt lên trên tất cả những đau thương ấy, cây xà nu vẫn đứng vững, thẳng tắp, hiên ngang giữa rừng già. Hình ảnh cây xà nu đứng thẳng trong những trận mưa bom bão đạn ấy chính là biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của nhân dân Tây Nguyên. “Trong rừng ít có loại cây nào sinh sôi nảy nở khỏe như vậy. Cạnh một cây xà nu mới ngã gục, đã có bốn năm cây con mọc lên, ngọn xanh rờn, hình nhọn mũi tên lao thẳng lên bầu trời”. Bất chấp sự hủy diệt của quân địch, rừng xà nu vẫn đứng vững, là biểu tượng cho người dân Tây Nguyên với ba lứa cây tương ứng với ba thế hệ người dân. Những cây xà nu cổ thụ mưa bom bão đạn không quật ngã nổi là biểu tượng cho lớp người như cụ Mết. Cụ Mết- người già bản giàu kinh nghiệm đã trải qua cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp và bây giờ là chống Đế quốc Mĩ- cụ đã kiên cường trụ vững trên mảnh đất Tây Nguyên, là chỗ dựa vững chắc cho cả buôn làng. Khi miêu tả cụ Mết, nhà văn thường so sánh cụ với hình tượng cây xà nu lớn, bàn tay cụ rắn chắc như vỏ cây xà nu sần sùi mà ấm áp. Giọng cụ ồ ồ âm vang trong lồng ngực nghe như tiếng âm vọng của rừng xà nu ngàn đời hùng vĩ. Những cây xà nu đã trưởng thành là biểu tượng cho lớp người Tnú, Mai, Dít,… Những cây xà nu này, bom đạn có thể làm chúng bị thương, những những vết thương cũng chóng lành. Nhờ sức trẻ, sức khỏe, chúng vẫn lớn lên trong bom đạn kẻ thù, càng gian khổ, khắc nghiệt bao nhiêu, chúng lại càng trưởng thành, mạnh mẽ bấy nhiêu. Tnú và Mai đã trưởng thành trong chiến đấu, hy sinh. Khi Tnú bị giặc tra tấn, chúng lấy dao chém vào lưng anh ứa máu. Từ những vét chém ấy, máu đọng lại trông như nhựa xà nu. Cây xà nu khi bị thương cũng thế, “ở chỗ vết thương, nhựa ứa ra, tràn trề, thơm ngào ngạt, long lanh nắng hè gay gắt”. Nhưng chỉ vài ngày sau đã lành thành sẹo. Những thanh niên cường tráng như Tnú, DÍt mang sức mạnh của buôn làng, của cây xà nu, bất chấp bom đạn, gian khổ, hy sinh vẫn vượt lên với sức sống kì diệu. Tre già măng mọc, lớp người trẻ như bé Heng sau này lớn lên sẽ tiếp nối truyền thống của những người đi trước, của cụ Mết, của Tnú, Mai, Dít, như những cây xà nu non mỗi ngày lớn lên lại thêm mạnh mẽ, vững chãi. Những cây này tuy còn non mà lá đã xanh rờn, ngọn nhọn hoắt, Heng tuy còn nhỏ mà đã linh hoạt, gan góc, muốn theo bước cha anh. Rừng xà nu có những cây xà nu non, Tây Nguyên có những người con như bé Heng, tương lai đánh đuổi quân thù, bình yên trở lại với bản làng chắc chắn sẽ không xa. Cả rừng xà nu với sức sống bất diệt trong bom đạn là biểu tượng cho sức sống kiên cường, bất khuất của người dân Tây Nguyên. Nếu nhựa xà nu truyền lại nguyên vẹn từ cây cổ thụ sang cây non mới mọc thì dòng máu Tây Nguyên cũng truyền lại nguyên vẹn từ lồng ngực thế hệ những già làng, những người đi trước cho thế hệ sau. Cây xà nu này ngã xuống lại có cây xà nu khác đứng lên, người dân Tây Nguyên thế hệ sau nối tiếp thế hệ trước, đứng lên chiến đấu với sức sống quật cường. Anh Quyết hi sinh đã có Tnú và Mai tiếp bước, Mai ngã xuống đã có Dít đứng vào vị trí. Bên cạnh lớp người già từng trải như cụ Mết là thế hệ trẻ hăng hái, nhiệt tình như Dít, Heng,… chính điều này đã đưa nhà văn tới sự khẳng định: Sức sống Tây Nguyên là bất diệt.

Xem thêm:  Cảm nhận của anh (chị) về hình ảnh quê hương đất nước trong đoạn thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi

Cây xà nu, sau tất cả, còn là biểu tượng cho những phẩm chất cao đẹp của người dân Tây Nguyên. Là biểu tượng cho khát vọng, đã là xà nu thì cây nào cũng ham ánh nắng mặt trời: “Nó phóng lên rất nhanh để tiếp lấy ánh nắng, thứ ánh nắng trong rừng rọi từ trên cao xuống từng luồng lớn thẳng tắp, lóng lánh vô số bụi vàng”. Xà nu khao khát mặt trời cũng như người dân Tây Nguyên khao khát tự do, vì yêu từ do mà làm Cách mạng để tự giải thoát mình khỏi gông cùm, xiềng xích của Đế quốc Mĩ. Trong cuộc sống, người Tây Nguyên giàu tình yêu thương, đoàn kết cũng như những cây xà nu cổ thụ che chở cho những cây xà nu non, những cây xà nu non mới mọc đan xen vào những cây trưởng thành tạo nên rừng xà nu vững chắc với sự sống bất diệt. Không chỉ dừng lại ở đó, rừng xà nu còn là biểu tượng cho sức mạnh Tây Nguyên không gì có thể dập tắt được. Chính cụ Mết đã tâm sự với Tnú: “Không cây gì mạnh bằng cây xà nu đất ta”. Sức mạnh của người dân Tây Nguyên trong cuộc đồng khởi được miêu tả như sự nổi dậy của rừng xà nu: “Suốt đêm, cả rừng xà nu ào ào rung động và lửa cháy khắp rừng”.

Xây dựng hình tượng cây xà nu, Nguyễn Trung Thành đã sử dụng thủ pháp điện ảnh để miêu tả rừng xà nu từ xa đến gần: Từ rừng xà nu hàng vạn cây đến từng cây, rồi đến từng tế bào xà nu: nhựa xà nu, lửa xà nu, khói xà nu,… Cây xà nu được nhà văn coi là biểu tượng cho con người Tây Nguyên, bởi vậy, hiện lên trong tác phẩm, cây xà nu cũng được khắc họa trong những so sánh, đối chiếu với con người. Nhà văn tả xà nu như tả người: “rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn của mình ra, che chở cho làng”, cách dùng từ “thân xà nu”, hình ảnh “nhựa ứa ra…rồi dần dần bầm lại, đen và đặc quyện thành từng cục máu lớn”, tất cả đã nhân hóa một loài cây, một vật vô tri vô giác, đem lại cho nó những cảm xúc, trạng thái của một con người. Trong mối quan hệ gắn bó khăng khít với nhau giữa người Tây Nguyên và cây xà nu, tả cây như tả người mà tả người lại liên tưởng tới cây. Cùng với cảm hứng lãng mạn, bay bổng, hình ảnh cây xà nu hiện lên trong tác phẩm đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc.

Xem thêm:  Soạn bài Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt tiếp theo

Cây xà nu là hình tượng xuất hiện xuyên suốt toàn bộ truyện ngắn Rừng xà nu của nhà văn Nguyễn Trung Thành. Cho dù là trong truyện ngắn, trong văn học hay ngoài thực tế, giữa cây xà nu và con người vẫn luôn là mối quan hệ gắn bó thân thiết, bền chặt từ bao đời. Từ hình ảnh cây xà nu là biểu tượng cho con người, con người Tây Nguyên và cây xà nu đã hòa nhập vào nhau, làm biểu tượng cho nhau, khẳng định một mối quan hệ bền chặt không thể tách rời.

Hải Anh

Check Also

phan tich dien bien tam trang nhan vat mi trong dem tinh mua xuan 310x165 - Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân đạt điểm cao

Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân đạt điểm cao

Đề bài: Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *