Home / Học tập / Ngữ văn lớp 6 / Phân tích và nêu ý nghĩa truyền thuyết Sự tích Hồ Gươm

Phân tích và nêu ý nghĩa truyền thuyết Sự tích Hồ Gươm

Phân tích và nêu ý nghĩa truyền thuyết Sự tích Hồ Gươm

Hướng dẫn

– Hình tượng thanh gươm thần tỏa sáng suốt câu chuyện hàm chứa nhiều ý nghĩa, củng với mô típ trao gươm và chi tiết trả gươm thần trang nghiêm, thiêng liêng đã tô đậm, khắc sâu chủ đề của truyện.

II. PHÂN TÍCH TÁC PHẨM

Truyền thuyết về Hồ Gươm xoay quanh việc Lê Lợi được Long Quân cho mượn thanh gươm thần ở đất Lam Sơn – Thanh Hóa để đánh đuổi giặc Minh và việc Long Quân sai Rùa Vàng lên đòi lại thanh gươm ở hồ Tả Vọng – Hà Nội khi nước nhà đa được độc lập. Truyện được kể lại bằng những chi tiết li kì, hoang đường, nhưng vẫn có cái lõi sự thật lịch sử. Đó là Lê Thận ở Mục Sơn, bạn làng chài của Lê Lợi, đánh cá trên bờ sông Mục và được một lưỡi gươm. Đó là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đánh thăng giặc Minh của Lê Lợi. Đó còn là hồ Tả Vọng, sau thế kỉ XV mói đổi tên là Hồ Hoàn Kiếm… Cái thực và cái ảo hòa quyện với nhau, tạo nên ý nghĩa và sức hấp dẫn của truyện.

Truyền thuyết về Hồ Gươm đã sử dụng một mô típ quen thuộc mô típ trao gưom thẩn giúp người anh hùng cứu dân cứu nước, như truyền thuyết “Thanh gươm ông Tú” trong tiểu thuyết Đất nước đứng lên của Nguyên Ngọc hay “Truyện Nguyễn Huệ được gươm thần”m. trong hệ thống truyền thuyết về Nguyền Huệ. Ở trayện này, mô típ đẹp và giàu ý nghĩa đó được găn với sự nghiệp cứu nước của người anh hùng áo vải đất Lam Sơn và Lê Lợi, tạo nên hình tượng trung tâm: gươm thần tỏa sáng! 1. Lê Lợi được gươm thần.

Lê Thận và Lê Lọi được gươm thần không phải ở một thế giới siêu nhiên kì ảo, mà ở những địa điểm rất thực, ngay trên quê hương của họ. Lê Thận gặp lưỡi khi kéo lưới. Lê Lợi được chuôi gươm trên đường chạy giặc trong rừng. Gươm thần là tượng trưng cho sức mạnh cứu nước của nhân dân ta. Lưõi gươm ở dưới nước, chuôi gươm trên rừng: điều đó cũng có nghĩa là khả năng cứu nước ở khắp nơi, từ miền sông nước đến vùng rừng núi đều một lòng cứu nước. Có dị bản kể rằng thanh gươm Lê Lợi nhận được thì lưỡi ở đáy sông, chuôi gưom từ trong lòng đất, vỏ gươm trên ngọn cây. Một thanh gươm từ ba chiều không gian qui tụ lại. Gươm chờ người, chọn người mà dâng và người đã nhận gưom báu. Đoạn kể Lê Thận được lưõi gưom rất hấp dân: hai lần chàng đã vứt đi và cuối cùng gươm vân chui vào lưới. Chỉ có gươm thần thì mới như vậy và ở đây, gươm đã tìm đúng đến người để trao (cũng giống như chuôi nạm ngọc đã đến với Lê Lợi trên ngọn cây đa trong rừng).

Chuyện được gươm đã kì lạ, khi khớp lại còn kì lạ hơn. Lưỡi gươm dưới nước, chuôi gươm trên rừng, hai vật xa nhau là vậy, tưởng không có gì liên quan tới nhau, nhưng khi khớp lại thì vẩn như in, đã nói lên nguyện vọng của dân tộc là sự nhất trí. Việc giúp đỡ của Tròi, của vua Rồng Lạc Long Quân của Rùa Vàng… khăng định thêm nhat trí đó. Các bộ phận của gươm khốp vào nhau, đây là hình ảnh dân tộc trên dưới đồng lòng, họp nhau tạo thành sức mạnh cứu nước.

Nhưng ai là ngưòi được nhận gươm thiêng? Chính là Lê Lọi, ngưòi anh hùng áo vải đất Lam Sơn. Trước khi đến với Lê Lợi, các bộ phận của gươm đều qua tay thần linh. Gươm lây từ đát và nước. Đất nước, dân tộc đã rèn thanh gươm báu đó, cất giấu nó đi, để khi cần thì trao cho người anh hùng. Gươm sáng ngòi hai chữ “Thuận Thiên ” – có nghĩa là họp ý trời. Thuận Thiên chỉ là cái vỏ hoang đường để nói lên điều sâu kín là ý muôn dân. Trời tức dân tộc, nhân dân đã trao cho Lê Lợi trách nhiệm. Nhận gươm là nhận sứ mạng đánh giặc cứu nước. Trao gươm cho Lê Lọi, nhân dân đã khăng định vai trò “minh chủ” của ông trong cuộc khỏi nghĩa Lam Sơn.

2. Gươm thẩn tỏa sáng.

Thanh gươm nhà Lê Lợi đâu phải là gươm thường, mà là gươm thần, là khí thiêng của đâ't tròi, sông núi, là khát vọng niềm tin, sự đoàn kết trên dưới một lòng của nhân dân khắp mọi miền đất nước kết thành. Gươm thần chỉ núi núi tan, chỉ sông sông cạn. Sức mạnh của nó là vô địch. Vì vậy mà nó tỏa ánh sáng khác thường.

Xem thêm:  Phát biểu cảm nghĩ về đoạn Sông nước Cà Mau (trích Đất rừng phương Nam) của Đoàn Giỏi

Lúc ở nhà Lê Thận, gươm tỏa sáng ở góc nhà tối. Cuộc khỏi nghĩa chống quân Minh không phải bắt đầu từ triều đình mà bắt đầu từ chốn thôn cùng ngõ hẻm, từ núi rừng Lam Sơn. Chính từ nhân dân, cuộc khởi nghĩa đã được nhóm lên. Thanh gươm tỏa sáng như thúc giục lên đường.

Lúc Lê Lơi bị giặc đuổi trong rừng, chuôi gươm cũng tỏa ra một ánh sáng lạ trên ngọn cây đa. Anh sáng đó củng cố niềm tin, đem đến sức mạnh cho người anh hùng trong những ngày cuộc kháng chiến còn gian nan vất vả.

Thanh gươm tỏa sáng có sức tập hợp người xung quanh Lê Lợi. Lệ Thận nhận được gươm thần cho nên đã lôi kéo được rất nhiều người theo mình. Anh sáng của thanh gươm là ánh sáng của chính nghĩa.

Lúc chiến đấu, gươm sáng rực biểu hiện tinh thần, khí thế sức mạnh của nghĩa quân. Gươm thần tung hoành ngang dọc, mở đường cho nghĩa quân đánh tràn ra mãi, cho đến lúc không còn bóng một tên giặc trên đất nước.

Khi gươm được trả cho Rùa Vàng: ánh sáng vẩn còn le lói như ánh sáng của chính nghĩa, hào quang của thắng lợi còn lưu lại mãi muôn đời.

Dân gian đã sáng tạo nên trong truyền thuyết này hình tượng “gươm thần tỏa sáng” vừa đẹp vừa dồi dào ý nghĩa để huyền thoại hóa câu chuyện người anh hùng áo vải đất Lam Sơn lảnh đạo nhân dân đánh tháng giặc Minh xâm lược. “Gươm thân tỏa sáng” trở thành biểu tượng của sức mạnh nhân dân chống ngoại xâm đã được miêu tả bằng những chi tiết hoang đường, những chữ dùng trang trọng, càng tôn thêm vẻ trang nghiêm và thiêng liêng cho câu chuyện kể, đem đến cho ngưòi đọc niềm tự hào mảnh liệt về một dân tộc anh hùng trong một thời kì rực rỡ chiến công không thể nào quên.

3. Lê Lợi trả gươm thần.

Mô típ “trao gươm thần” ta có thể gặp ở nhiều truyện, nhưng chi tiết “trả gươm thần” thì đường như chỉ có ở truyền thuyết này – đó là nét độc đáo và nên thơ của truyện. Đất nước đã thanh bình, nhưng sao Rùa Vàng lại đòi gươm và nhà vua lại trả gươm? Xây dựng chi tiết này, truyện muôh nêu lên một tư tưởng, tình cảm lớn đã thành truyền thong của dân tộc ta là yêu hòa bình. Rùa Vàng theo lệnh Long Quân đòi lại gươm thần vì nhiệm vụ đánh giặc của Lê Lợi đã hoàn thành và nhà vua trả gươm thần củng vì lẽ đó. Đất nước đã hết giặc giã. Không cần cầm gươm nửa mà cần dụng cụ sản xuất. Lê Lợi vân là hoàng đế, tiếp tục xây dựng đất nước. Nhưng ánh gươm dưới mặt hồ xanh vân le lói hào quang chính nghĩa và chiến thắng, vẫn sẵn sàng khí thế quyết tâm đánh giặc. Cảnh trả gươm thần cũng được nhân gian huyền thoại hóa như câu chuyện gươm thần, nhưng các chi tiết hoang đường ở đây thật là sáng tạo và tinh tế (lưỡi gươm tự nhiên động đậy, rùa biết nói, đớp lây thanh gươm nhanh như căt…) đã dựng nên một cảnh tượng trang nghiêm và thiêng liêng ít thấy. Cảnh tượng này có khác gì một buổi bàn giao nhiệm vụ của hai thời kì kịch sử để đưa dân tộc bước sang một trang mới?

Nguyễn Xuân Lạc

III. LỜI BÌNH

Truyền thuyết về Hồ Gươm là huyền thoại về ngưòi anh hùng cứu nước Lê Lợi đã lãnh đạo nhân dân đánh đuổi giặc Minh đem lại nền độc lập tự chủ cho đất nước. Dân tộc anh hùng đó cũng là dân tộc thiết tha yêu hòa bình. Lê Lọi đã nhận được gươm thần để chiến thăng giặc Minh nhưng cũng đã trả lại gươm báu khi đất nước thanh bình. Truyện ngòi lên ánh sáng của thanh gươm thần – ánh sáng của chính nghĩa, của niềm tin, của chiến thắng – đã tô điểm thêm vẻ đẹp của người anh hùng cứu nước, ca ngọi sức mạnh kháng chiến của nhân dân. Sử dụng một cách sáng tạo mô tip trao gươm thần cho người anh hùng cứu dân, cứu nước nhưng lại có thêm chi tiết trả “gươm thần” rất độc đáo và thú vị, các tác giả dân gian đã làm cho câu chuyện thêm li kì, hấp dân, chủ đề truyện thêm sâu sắc, trọn vẹn, đã giải thích cái tên Hồ Gươm một cách thật nên thơ và có ý nghĩa. Hồ’Gươm vốn đã đẹp lại càng đẹp thêm vì nó gắn với những trang sử vàng chói lọi của cha ông và ngưòi anh hùng áo vải đất Lam Sơn. Hô Gươm đã đi sâu vào lịch sử dân tộc, bởi chính lịch sử dân tộc đã làm đậm thêm tên hồ bằng một truyền thuyết dân gian đẹp và thi vị…

Nguồn: Vietvanhoctro.com

Xem thêm:  Soạn bài quan sát, tượng tượng, so sánh và nhận xét trong văn bản miêu tả

Từ khóa tìm kiếm:

  • ý nghĩa của truyện sự tích hồ gươm

Check Also

trithuctonghop img - Kể lại một buổi sinh hoạt lớp

Kể lại một buổi sinh hoạt lớp

Kể lại một buổi sinh hoạt lớp Bài làm Theo lịch học của nhà trường, …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *